หลักสูตร Shibori Indigo(ย้อมครามสไตล์ชิโบริ)

สอนโดย อ.ศรุดา  กันทะวงค์

วันเสาร์ที่ 5 พฤษภาคม 2561

เวลา 09:00 – 16:00 น.

ราคา 1,605 บาท


Shibori Indigo (ย้อมครามสไตล์ชิโบริ)

เพราะความคลาสสิกและเสน่ห์ของ “ผ้าซิ่นคราม” หรือ “ผ้าม่อฮ่อม” รวมทั้งลวดลายที่ได้รับการสืบทอดมา จากบรรพบุรุษ อีกทั้งยังเป็นผ้าที่มีความทนทานต่อแดดฝน และถือเป็นภูมิปัญญาชาวบ้าน ที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์เป็นอย่างยิ่ง ด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่มาของ “เสน่ห์งาม มัดย้อมผ้าครามแบบญี่ปุ่น การมัดย้อมผ้าครามแบบญี่ปุ่น ซึ่งมีชื่อว่า “ชิโบริ”

วิธีการมัดย้อมแบบชิโบริ จะมีวิธีการทำลวดลาย ที่ละเอียดกว่าการมัดย้อมของไทย ด้วยการเย็บด้ายเป็นลายต่างๆ เข้าไปในเนื้อผ้าแทนการใช้เชือกมัด ซึ่งหลังการย้อมจะได้ลวดลายที่ละเอียดและสวยงามกว่ามาก อีกทั้งการย้อมผ้าแบบชิโบริจะเป็นการย้อมผ้าแบบเย็น ไม่จำเป็นต้องนำผ้าที่จะย้อมลงไปต้มในน้ำเดือด “ผ้าที่ย้อมแบบชิโบริของชาวญี่ปุ่น เราจะเห็นได้จากชุดกิโมโนลายโบราณ ซึ่งศิลปินที่ทำผ้าเหล่านี้ เขาจะมีเทคนิคในการทำลายเฉพาะตัวที่แตกต่างกันออกไป ไม่ว่าจะเป็นลายนก ดอกซากุระ เขาจะทำได้อย่างละเอียดมาก วิธีการย้อมแบบชิโบรินิยมย้อมกับผ้าเนื้อบาง เพราะจะทำการมัดได้แน่นกว่าเนื้อผ้าหนาๆ ที่มาถึงการย้อมผ้าแบบชิโบริ

ขั้นตอนการทำสีคราม สีครามที่นำมาใช้ เป็นสีที่ได้มาจากใบของต้นคราม หรือต้นม่อฮ่อม โดยการนำใบมาแช่น้ำเปล่าข้ามคืน วันรุ่งขึ้นสีจากใบไม้จะถูกสกัดออกมา ทำให้น้ำในหม้อ ครามเป็นสีเขียวปีกแมลงทับ จากนั้นจะต้องนำไปตีเพื่อเป็นการเพิ่มออกซิเจนเข้าไปในน้ำ ซึ่งกระบวนการนี้ น้ำจะเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นน้ำเงินเข้มๆ หรือที่เรียกว่าสีครามนั่นเอง พอเราได้น้ำสีครามมาแล้ว จริงๆ ส่วนนี้เราก็สามารถนำผ้ามาย้อมได้ แต่สีที่ได้ออกมาจะเป็นสีจางๆ แต่เพื่อให้ได้น้ำสีที่เข้มข้นขึ้น เราจะนำน้ำสีครามที่ได้ไปกรองในผ้าอีกครั้ง ซึ่งส่วนนี้เราจะได้เนื้อสีที่เข้มข้นมาก มีลักษณะคล้ายครีม เนื้อสีตัวนี้สามารถเก็บไว้ใช้ได้นานถึง 2 ปีเลยทีเดียว

เรื่องของคราม

เราก็คิดว่าครามมีภาษาเฉพาะตัวของเขา ครามเป็นสีที่มีชีวิต เพราะเต็มไปด้วยจุลินทรีย์ที่กำลัง Active ที่เราต้องเติมอาหารในหม้อให้เสมอๆ อารมณ์ของสีก็ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ ที่ไม่สามารถควบคุมได้อย่างอากาศ แสงแดด และอุณหภูมิ ดังนั้นสีที่ย้อมออกมาในแต่ละครั้งจึงบ่งบอกถึงอารมณ์ของผู้ย้อมและสภาพอากาศในวันนั้น

การย้อมครามที่เป็นเหมือน ได้เก็บเกี่ยวต้นคราม (Indigofera Tinctoria) ตัดส่วนลำต้นโดยเหลือโคนต้นไว้เพื่อให้แตกออกมาใหม่ หมักมัดครามด้วยการแช่น้ำข้ามวันจนได้กลิ่นฝาดๆ เกือบจะเน่า และมีน้ำสีเขียวทะเลๆ จากใบครามออกมา ช่วยกันทำตัวสีให้ตกตะกอน ตีคราม (เอาขันตักแล้วยกขึ้นสูงๆ เทลงมาให้น้ำตีกับอากาศ คล้ายกับทำชาชัก) จนน้ำหมักเปลี่ยนจากสีเขียวน้ำทะเลกลายเป็นสีครามเข้มเกือบดำ เสร็จแล้วปิดฝาทิ้งไว้หนึ่งคืนให้ตกตะกอน ขั้นตอนการมัดย้อมผ้าด้วยเทคนิคชิโบริ (Shibori) คือการมัด พับ ผูก ผืนผ้าหลายๆ แบบให้เกิดลวดลาย

ความสนุกอยู่ตรงนี้แหละ ทันทีที่เรามัดผ้าเสร็จแล้วจุ่มผ้าลงในหม้อย้อม จากน้ำสีเหลืองๆ ในหม้อ พอยกผ้าขึ้นมาจากน้ำหม้อปุ๊บ อยู่ๆ จากสีเหลือง ผ้าก็ค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีครามเข้มเมื่อโดนอากาศ ราวกับเวทมนตร์ที่ธรรมชาติเล่นให้พวกเราเชยชม เป็นชั่วขณะเวลาที่ทั้งหลงใหลและตื่นเต้นว่าลายที่เรามัดมั่วๆ ลงไปเมื่อสักครู่นั้นจะให้ผลลัพธ์ออกมางดงามขนาดไหน

เทคนิค

  • แนะนำวัสดุอุปกรณ์
  • เรียนรู้การใช้สี, การเลือกใช้สี
  • การผสมสี, เทคนิคการผสมสี
  • การเลือกใช้ผ้า ชนิดต่างๆ
  • วิธีการมัดผ้า แบบต่างๆ
  • ปฏิบัติ ลายที่ 1 ลายหินแตก
  • ปฏิบัติ ลายที่ 2 ลายก้นหอย
  • ปฏิบัติ ลายที่ 3 ลายน้ำไหลจากท่อพีวีซี
  • ปฏิบัติ ลายที่ 4 ลายจากการออกแบบลายโดยใช้วัสดุใกล้ตัว
  • ปฏิบัติ ลายที่ 5 ลายจากการสร้างด้วยการวาดแพทเทิร์น